Έχεις ό,τι χρειάζεται για να ζήσεις στη Σελήνη; - Το αόρατο ψυχολογικό τεστ των αποστολών Artemis
Απομόνωση, σιωπή και ακραίες συνθήκες: ποιοι άνθρωποι αντέχουν να ζήσουν στη Σελήνη;
Η επιστροφή του ανθρώπου στη Σελήνη δεν είναι μόνο τεχνολογικό στοίχημα. Είναι ένα σκληρό ψυχολογικό τεστ. Ένα τεστ αντοχής για ανθρώπους που θα ζήσουν μακριά από τη Γη, σε απόλυτη απομόνωση, χωρίς ιδιωτικότητα και χωρίς περιθώριο λάθους. Από την αποστολή «Artemis II» μέχρι τις μελλοντικές σεληνιακές βάσεις, αστροναύτες, γιατροί και ερευνητές εξηγούν τι χρειάζεται πραγματικά για να αντέξει κανείς τη ζωή μακριά από τη Γη.
«Το Διάστημα είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο φαίνεται», λέει ο αστροναύτης της NASA, Victor Glover. «Και δεν το λέμε αυτό αρκετά συχνά».
Λίγο καιρό αργότερα, η πραγματικότητα θα επιβεβαίωνε τα λόγια του με τον πιο ωμό τρόπο. Η αποστολή του Starliner προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό θα εξελισσόταν σε φιάσκο, όταν βλάβη στο σύστημα προώθησης άφησε το πλήρωμα εγκλωβισμένο στο Διάστημα για οκτώ ολόκληρους μήνες. Μια υπενθύμιση ότι εκεί έξω, τίποτα δεν είναι απλό.
Ο Victor Glover ετοιμάζεται τώρα για την «Artemis II», την αποστολή που θα στείλει για πρώτη φορά ανθρώπους πέρα από τη Σελήνη - πιο μακριά απ’ όσο έχει φτάσει ποτέ άνθρωπος. Για δέκα ημέρες, τέσσερις αστροναύτες θα ζουν σε έναν μικρό, πιεζόμενο θάλαμο. Χωρίς ανεφοδιασμό. Χωρίς διαφυγή.
«Έχουμε νερό και τελειώνει. Έχουμε φαγητό και τελειώνει», λέει. «Δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία».
Ακόμη και οι πιο απλές στιγμές της καθημερινότητας μετατρέπονται σε δοκιμασία. Δεν υπάρχει ιδιωτικότητα. Ούτε σιωπή. «Αν μπεις στον χώρο υγιεινής και ενεργοποιήσεις το σύστημα, ξυπνάς τους πάντες. Είναι ο πιο δυνατός θόρυβος μετά τον κινητήρα», εξηγεί.
Αυτά, λέει, είναι τα μικρά πράγματα που κάνουν τη διαφορά. Και αυτά είναι που απαιτούν μια εντελώς διαφορετική ψυχολογική προετοιμασία.
Η επιστροφή στη Σελήνη και η ζωή στο «τίποτα»
Η «Artemis II» είναι μόνο η αρχή. Οι επόμενες αποστολές στοχεύουν στη δημιουργία μόνιμης ανθρώπινης παρουσίας στη Σελήνη, κοντά στον Νότιο Πόλο της. Εκεί όπου οι νύχτες διαρκούν δύο εβδομάδες, η σκόνη είναι παντού, οι θερμοκρασίες ακραίες και η ακτινοβολία μόνιμη απειλή, όπως σημειώνει το BBC.
Οι αστροναύτες θα ζουν ημέρες μακριά από τη Γη, αποκομμένοι από κάθε άμεση βοήθεια. Μήνες εγκλεισμού, με μοναδική συντροφιά τους ίδιους ανθρώπους. Γι’ αυτό και η επιλογή τους δεν έχει να κάνει πια μόνο με το σώμα, αλλά κυρίως με το μυαλό.
«Δεν ψάχνουμε υπερανθρώπους», λέει ο Sergi Vaquer Araujo από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος. «Ψάχνουμε ανθρώπους που να είναι καλοί σε όλα. Και αυτό είναι εξαιρετικά σπάνιο».
Στη δεκαετία του ’50, οι πρώτοι αστροναύτες ήταν πιλότοι δοκιμών, σωματικά άριστοι, ψυχολογικά άφοβοι. Υπερ-ανταγωνιστικοί, έτοιμοι να ρισκάρουν τα πάντα. Σήμερα, αυτό το προφίλ θεωρείται προβληματικό.
Η ικανότητα συνεργασίας, η αντοχή στη μονοτονία και η διάθεση να «χάσεις» για το καλό της ομάδας θεωρούνται πλέον βασικά προσόντα. Όπως λένε όσοι συμμετέχουν στις διαδικασίες επιλογής, το να είσαι νικητής δεν είναι πάντα πλεονέκτημα.
Ανταρκτική: η πρόβα της Σελήνης
Αν υπάρχει ένα μέρος στη Γη που μοιάζει με σεληνιακή βάση, αυτό είναι η Ανταρκτική. Η Βρετανίδα χειρουργός Nina Purvis πέρασε έναν ολόκληρο χειμώνα στον ερευνητικό σταθμό Concordia με ακόμη 12 ανθρώπους.
Καμία επαφή με τον έξω κόσμο. Μήνες χωρίς ήλιο. Θερμοκρασίες που αγγίζουν τους -80 βαθμούς Κελσίου. «Τον λένε “Λευκό Άρη” για κάποιο λόγο», λέει.
Οι επιστημονικές μελέτες εκεί δεν αφορούν μόνο το σώμα, αλλά κυρίως την ψυχική ανθεκτικότητα. Πώς αντέχεις τη ρουτίνα; Πώς διαχειρίζεσαι την πλήξη; Πώς παραμένεις λειτουργικός όταν τίποτα δεν αλλάζει;
«Δεν μπορείς να κάθεσαι όλη μέρα στο σκοτάδι βλέποντας Netflix», λέει. Γι’ αυτό και πειράματα όπως η γιόγκα, οι ομαδικές δραστηριότητες και η ενσυνειδητότητα φαίνεται ότι παίζουν καθοριστικό ρόλο. Μικρό κόστος, τεράστιο όφελος.
Το σπίτι στη Σελήνη δεν είναι ιδέα, είναι εμπειρία
Την ίδια στιγμή, αρχιτέκτονες και σχεδιαστές προσπαθούν να λύσουν ένα διαφορετικό πρόβλημα: πώς μοιάζει ένα σπίτι στη Σελήνη; Όχι στη θεωρία, αλλά στην πράξη.
Ο Sebastian Aristotelis το έζησε στο πετσί του. Στην κορύφωση της πανδημίας, πέρασε 60 ημέρες σε έναν πειραματικό σεληνιακό βιότοπο στη βόρεια Γροιλανδία. Μικρός χώρος. Απόλυτη σιωπή. Ακραίο περιβάλλον.
«Την πρώτη μέρα ήταν ασφυκτικά», λέει. «Μετά όμως, επειδή το έξω ήταν τόσο εχθρικό, το μέσα έγινε σπίτι».
Σήμερα, η εταιρεία του σχεδιάζει πραγματικές σεληνιακές βάσεις. Γιατί, όπως λέει, αν δεν ζήσεις τις μικρές ενοχλήσεις, δεν μπορείς να βρεις τις λύσεις.
«Ρώτησέ με όταν επιστρέψω»
Ο Victor Glover έχει αφιερώσει χρόνια στην προετοιμασία για την επιστροφή στη Σελήνη. Στην ερώτηση αν νιώθει πραγματικά έτοιμος να αφήσει τη Γη τόσο μακριά πίσω του, χαμογελά.
«Δεν ξέρω», λέει. «Ρωτήστε με όταν επιστρέψω».
